Na stikstof kwam PFAS… nu ligt de bouw helemaal stil

28 oktober 2019 08:01 uur

Baggeraars, bouwondernemers, grondverzet, loonwerkers, hoveniers: ze luiden de noodklok. Sinds geen bedrijf nog zand of slib durft te verplaatsen uit angst voor PFAS, liggen projecten stil. Na de stikstof- worden deze ondernemers nu ook getroffen door de PFAS-crisis. ‘Ik ben bijna failliet.’

In het regionale dagblad De Stentor kijkt een inwoonster van het Overijsselse dorp Wijhe hulpeloos in de camera. Op de achtergrond het begin van een bouwproject: de uitbreiding van haar keuken. De werkzaamheden liggen helemaal stil. Reden: niemand wil de uitgegraven grond vervoeren. Misschien, niemand weet het zeker, zit er wel PFAS in de uit te graven grond.

Uhm, PFAS? Chemische stoffen die in brandblusschuim zitten, gebruikt worden bij het maken van anti-aanbakpannen, in verzinkingsbaden en bij tal van andere chemische processen. En eenmaal uitgestoten in het milieu zijn ze nogal hardnekkig.

PFAS is een groep chemische stoffen – PFOS, PFOA en GenX – die op veel plekken in de bodem wordt aangetroffen en waarvan sinds een aantal jaren wordt vermoed dat ze kankerverwekkend kan zijn. PFAS is dus iets anders dan PAS, het Programma Aanpak Stikstof. Sinds 2012 onderzoekt het Expertisecentrum PFAS de risico’s van de stof voor de volksgezondheid. Het Rijk wil voorkomen dat met PFAS vervuilde grond of baggerspeciewordt gebruikt.

Beluister hier een radiofragment van een interview met Gerben Zijlstra van Cumela Nederland over de problemen met PFAS: ‘Grondbedrijvensector vreest een miljoenenstrop en duizenden ontslagen’

PFAS niet in kaart gebracht

Tot 1 oktober gold nog een zogenoemde overgangsperiode waarin transport en gebruik van grond en slib werd toegestaand met een oude analyse zonder aanvullend PFAS-onderzoek. Nu mag licht vervuilde grond of baggerspecie onder voorwaarden wel gebruikt worden, bijvoorbeeld om bouwterreinen te verhogen of als meststof, maar alleen op plekken waar de PFAS-waarde niet lager is dan het extra, aangevoerde materiaal. Logisch, want anders vervuil je de grond. De moeilijkheid is alleen dat je nu niet kunt vaststellen waar geschikte terreinen zijn en voor welke lading grond of baggerslib die geschikt zijn. Bodemkaarten geven geen PFAS-waarden aan en dus moeten mogelijk bestemmingslocaties ook getest worden. Voor brancheorganisatie Cumela is dat een reden om te pleiten voor het zo snel mogelijk aanpassen van bodemkaarten.

‘als je met een gore-tex jas aan een grondmonster neemt is je monster al te verontreinigd door afgewaaide gore-tex deeltjes’

Bagger- en bouwprojecten vallen stil

Een complicatie is dat heel veel dagelijkse producten wel een beetje PFAS bevatten: (regen)kleding, eten, keukengerei, brandblusschuim, zonnebrandcrème, om er maar een paar te noemen. Het is de afgelopen decennia via transport, afvalverwerking en afvalwater in de omgeving gekomen. Maar nu heeft de overheid een tijdelijke grenswaarde opgesteld voor grond- en slibtransport (er mag dus niet meer dan de door de overheid bepaalde hoeveel PFAS in grond of slib voorkomen) die zo laag is, dat als iemand die een grondmonster neemt een Gore-Tex jas aanheeft, het monster al te verontreinigd kan zijn met afgewaaide Gore-Tex-deeltjes voor een goede analyse. Resultaat: bijna niemand wil meer de verantwoordelijkheid nemen voor baggerwerken of grondtransport. Er zijn hoveniersbedrijven die zelfs geen vijver meer in een tuintje willen graven.

‘het werk ligt al maanden stil, ik ben bijna failliet’

Het probleem is natuurlijk veel groter dan dat er geen vijvertjes meer gegraven worden. Waterschappen stellen baggerwerkzaamheden uit en bedrijven die daarvan leven, staat het water aan de lippen. Voor een bedrijf als Pruim Baggertechniek uit Kuinre dreigt bijvoorbeeld het einde. ‘Het werk ligt al maanden stil’, zegt eigenaar Gerard Pruim al in de regionale krant. ‘De sloten raken verstopt en ik ben bijna failliet.’ Dan zijn er nog aannemers die bouwprojecten stilleggen als een fundering gegraven moet worden, want waar kunnen ze met de afgegraven grond heen? Baggerspecie wordt niet meer als bemesting over landbouwgebied uitgereden en ophogingen van bouwgrond voor huizen en wegen worden ook uitgesteld.


PFOA, PFOS, GENX hoe zit dat?De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen, fluorverbindingen als PFOS, PFOA en GenX die op verschillende manieren in het leefmilieu terecht kunnen komen en daar vrijwel niet afbreken. Dit zijn door de mens gemaakte stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Ze vallen in Nederland onder de Zeer Zorgwekkende Stoffen, net als creosoot, formaldehyde en asbest. PFAS zijn in veel producten toegepast. Daardoor, en door emissies en incidenten, zijn deze stoffen in het milieu terechtgekomen en zitten nu onder andere in de bodem, in bagger en in het oppervlaktewater. Bron: RIVM